HET EINDE VAN DE VRIJE MENS

Een verlaten bospad. Het pad loopt bergop en zal dan ook de nodige energie kosten. Bovendien is het begin winter en allesbehalve warm. Gelukkig schijnt er een licht verwarmende zon, die meteen een beetje hoop biedt. De keuze om van het pad gebruik te maken ligt bij jezelf. Nog wel. Of dat over enkele jaren nog zo is, is nog maar de vraag. Al met al een inleiding voor: “Het einde van ‘vrije mens”. En dat komt snel dichterbij.

Landgraaf 11 september 2026, 18:21 Aangepast 14 september 2026, 17:43

Opinie

Mijn god, ‘…het einde van de vrije mens komt snel dichterbij…’ Mag het misschien ietsje minder dramatisch? Nee, dus. Integendeel zelfs. In de afgelopen weken publiceerden we enkele stukken over AI, of kunstmatige intelligentie, en zijn invloed op de mens van nu. AI is inderdaad de nieuwe revolutie. En het moge duidelijk zijn dat deze AI revolutie de industrieële revolutie volledig in de schaduw stelt. AI, zal alles dermate gaan beïnvloeden en zodanig controleren dat het einde van de ‘vrije mens’ allesbehalve ver weg is.

Voor de duidelijkheid vermeld ik meteen maar dat we als we het in dit stuk hebben over de vrije mens, wij deze, voor zover mogelijk, niet in de filosofische zin bedoelen, maar in de zin van het autonome. In zekere zin zou het zelfs de soevereine mens kunnen of moeten zijn. De mens die zich onafhankelijk en zelfstandig denkend individu ziet. In deze bedoelen we dan weer niet de Soevereine beweging, maar de individuele mens die zijn beslissingen neemt zonder beïnvloed te worden door de AI blubber die hij steeds en steeds meer over zich heen krijgt. Er zijn natuurlijk uitzonderingen bekend van mensen die zich helemaal afzonderen en liever onder de brug leven dan nog mee te doen in deze maatschappij. De groep mensen waar wij het over hebben in dit stuk zijn de mensen die de overgrote meerderheid vormen in deze wereld. Laten we maar zeggen ‘Jan met de pet’.

Jan met de pet

Deze Jan met de pet is in Nederland zo ongeveer ruim 6 uur per dag met zijn mobieltje, tablet, laptop of desktop in de weer. En daar krijgt hij steeds meer bagger van AI over zich heen gestort. En om het maar heel duidelijk te maken. Dit gebeurt voor 99,99 % ongevraagd. Eerlijkheidhalve: wie ooit aan Facebook, Instgram, Gmail of iets dergelijks mee wil, of wilde, doen zal het vakje ‘akkoord met gebruikersvoorwaarden’ hebben moeten aanvinken. En dan ben je dus meteen ook alle regie over welles of nietes AI kwijt. Je krijgt het gewoonweg volledig door je strot gewduwd.

Je kijkt op Facebook naar een reeel over je favoriete sport en AI pikt het meteen op en bestuurt vanaf dat moment je digitale leven. Hetzelfde geldt voor Instagram en soortgelijke diensten. Hoe langer en hoe vaker je naar je favoriete reeels, video’s kijkt op het internet, hoe meer AI ingrijpt om je digitale gebruik hun kant op te sturen. Zij noemen dat dan ‘personaliseren. De facto besturen zij vanaf dat moment de tijd die jij op deze diensten zit. Zij bepalen steeds meer hoe lang en met wat jij digitaal beïnvloed kunt worden. Let wel: we hebben het dus over jou tijd. Zij bepalen steeds en steeds meer hoe ji jou tijd besteed zodra je je mobiel, laptop et cetera in je handen hebt.

Het hierboven genoemde betreft echter alleen het gebruik van Facebook, Instagram, TikTok en dergelijke. Ook Gmail hoort daar tegenwoordig bij. Ook daar slaat AI toe. In juli 2025 verraste AI de Gmail gebruiker ineens met ‘slimme functies’. Inmiddels is dat overigens al oude koek. AI scant inmiddels al de inhoud en bijlagen van je inkomende mail. Deze zogenaamde ‘slimme functies’ zijn trouwens wel redelijk eenvoudig uit te schakelen.

Verder gelden echter wel alle in de eerdere desbetreffende stukken vermelde risico’s betreffende AI. Bedrijven, banken, heel wat media, verzekeringsmaatschappijen, overheid en Joost mag weten wie nog meer zullen de mens steeds meeer overdonderen met AI. We hebben zelfs een premier die AI zijn berichten op social media liet schrijven. Zijn partij, D66 trouwens idem dito. Hoe geloofwaardig zijn een premier en diens partij dan nog?

Het verhaal is vrij eenvoudig. De ‘vrije mens’ zal hiertegen in verzet moeten moeten komen. Hij zal zijn eigen vrijheid daadwerkelijk zelf moeten beschermen. Zo niet is hij simpelweg het Haasje.

Eerlijkheidshalve

We moeten echter ook nogmaals vermelden dat het digitale en ook AI ook zijn voordelen heeft. In de wetenschap bijvoorbeeld kan het voor heel wat vooruitgang zorgen. Versneld herkennen van oogaandoeningen door AI is slechts een van die voordelen. Enorme hoeveelheden data worden in een veel hoger tempo verwerkt en zo helpen met het bestrijden van bijvoorbeeld kanker. Een ander voorbeeld is te vinden in het Volkskrant interview van Kaya Bouma, gepubliceerd op zaterdag 12 september 2026, te lezen valt. Journalist Kaya Bouma interviewed hoogleraar psychiatrie Iris Sommer betreffende onder andere AI. Hoogleraar Iris Sommer ziet echt wel voordelen in AI voor haar vakgebied. AI biedt dus wel degelijk voordelen in de medische wetenschap. Ontegenzeglijk waardevolle pluspunten die we als mens zijnde niet mogen laten liggen. Punt is echter dat wij, als vrije mens er de zeggenschap en volledige controle over moeten hebben. De vrije mens zal ‘vrij’ moeten blijven. En in deze is hij ook meteen de enige die daarvoor kan zorgen.

In diezelfde editie van de Volkskrant schrijft journalist Laurens Verhagen een artikel met de titel ‘Dat moet AI zijn’ over hoe AI te herkennen in beelden, muziek en teksten. In dit artikel vinden we een gouden tip waar een ieder zijn voordeel mee kan doen. De Amerikaanse deep-fake expert Hany Farid stelde het zo in de New York Times: “Stop met je nieuws van social media te halen….. De aanname dat het meeste van wat je ziet nep is, is op dit moment waarschijnlijk een vrij goede.”

Wil je goed en écht nieuws? Lees dan nieuws dat vergaard en gepubliceerd is door kwaliteits media. Lees nieuws uit de kwaliteitskranten geschreven door kwaliteits journalisten die hun nieuws checken, die hun feiten checken. Lees nieuws dat waarheidsgetrouw, evenwichtig, zorgvulgig en transparant is, gemaakt door goede journalisten. Gemaakt door journalisten die op hun verstand en vakkennis vertrouwen en niet op AI.

We willen bij deze de lezer tot slot nogmaals ‘De macht van protocollen’ van Ingrid Guardiola aanbevelen. Toegegeven, een boek dat geen eenvoudige kost is, maar absoluut de moeite!

Dit opiniestuk werd geschreven door Lambert Rinkens

Bronnen: Volkskrant, 12 september 2026