VERBREEK DE BETOVERING EN WORDT WAKKER

Hebben we als mens zijnde AI überhaupt wel nodig? Hoe schadelijk is AI eigenlijk voor ons en vooral voor onze planeet? Wat weet de grote massa AI überhaupt van AI? In een serie artikelen onderzoeken en beschrijven we de teloorgang van de menselijke vrijheid. Winstbejag en machtswellust gekoppeld aan de puur menseigen zijnde luiheid hebben de weg grotendeels al vrijgemaakt voor AI en zijn dictatoriale eigenaren.

Landgraaf, 2 september 2026,

Opinie

Een pijp rokende man, heel veel boeken en dan ook nog eens een stapel paperassen op het bureau voor hem. De man kijkt ook nog eens bedenkelijk naar diezelfde chaotisch verspreide paperassen voor hem en dat lijkt niet meer dan logisch want:”… wat moet ik daarmee, wat kan ik daarmee en moet of kan ik er überhaupt wat mee?¨

Op de hierboven geplaatste foto zien we de Franse filosoof Jean Paul Sartre. Wellicht een van de meest invloedrijke filosofen van de vorige én ook deze eeuw. De goede man overleed vorige eeuw reeds in 1980. Nu hoeft niet iedereen Sartre en zijn werk te kennen. Punt ie echter wel dat zijn meest belangrijke werk een ieder van ons en onze excistentie raakt. Zijn werk “Het zijn en het niet” is een 788 pagina’s tellend boekwerk waarin de gewetensvraag over ‘Het zijn en het niet’ behandelt wordt. Hetgeen er in een notedop op neer komt dat ieder mens vrij is maar door dit ‘vrij zijn’ ook meteen de verantwoording draagt voor zijn daden en keuzes. Natuurlijk bevat Sartre’s boekwerk inhoudelijk veel meer, maar zoals gezegd in een notedop. Kern van de zaak is dat je, eenmaal beseffend dat je verantwoordelijk bent voor je eigen handelen, of het achterwege laten van dit handelen, niet meer als een kip zonder kop aan de zijlijn kunt blijven staan. Ons handelen, of niet handelen, heeft wel degelijk gevolgen voor de toekomst en dus ook voor de toekomstige generaties. Accepteren we klakkeloos alles wat er momenteel om ons heen gebeurt of ondernemen we actie?

Vraag is natuurlijk waarover we ons zorgen moeten maken als vrije mens zijnde? Aan problemen geen gebrek. Klimaat, corruptie, extreem-rechtse politici met hun scheepsladingen aan leugens? Het meest excistentieële probleem van nu is eenvoudigweg dat de mens als vrij denkend mens in zijn bestaan bedreigd wordt. De vrije mens wordt steeds en steeds meer van zijn individuele ik afgenomen. En dat is nogal wat. Dit klinkt wel heel erg overdreven zal menigeen dan denken. Of: “Dat valt toch wel allemaal mee, of niet dan?” Helaas is het antwoord dan: nee. Het valt niet mee en het inperken van onze induviduele vrijheden gaat op een dermate hoog tempo dat het meer dan zorgwekkend te noemen is. En net AI, of kunstmatige intelligentie zo u wil, ligt er aan ten grondslag. Bij deze dan ook meteen tekst en uitleg.

Machthebbers hebben absoluut geen interesse bij vrij denkende geesten. Het meest afschrikwekkende denkbeeld dat bij machthebbers op kan komen, is een mens die zijn eigen vrije gedachten heeft. Een mens die niet in het rijtje van de machthebber mee wil marcheren. een mens die zijn eigen vrije mening heeft. Een vrij mens die het besef heeft dat hij vrij moet blijven. Een vrij mens die het besef heeft dat hij voor zijn vrijheid én de vrijheid van een ander moet opkomen. Dat is de grootste angst van machthebbers.

Als de vrije mens de grootste bedreiging vormt voor machthebbers zal diezelfde machthebber er ook alles aan doen om van de vrije denker af te komen. Geheime politie, censuur, folter, het zo veel mogelijk propageren van zijn eigen ‘waarheid’, valse beschuldigingen, et cetera. Allemaal zaken die zijn eigen macht versterken en de ander ongeloofwaardig maken. Hij maakt zichzelf geloofwaardig en bestempeld de ander als leugenaar. Dat ‘een en een twee’ is wordt Fake News. De aarde is plat en de maanlanding is verzonnen door de communisten en ongelovigen. Allemaal zaken zoals Trump ze lief heeft en met hulp van onder andere Fox-News in leven houdt.

Nu is het momenteel wel zo dat een groot gedeelte van de mensheid heus wel beseft dat Trump een ‘want to be’ dictator is. Feit is echter wel dat de grote man achter Trump, Elon Musk, de rijkste mens op aarde is die tientallen miljarden in AI propt. En dat met reden. AI is exact het medium dat de machthebber(s) in staat zal stellen om de complete alleenheerschappij te bereiken. Overdreven? Nee, en we zullen er later dan ook uitvoerig op ingaan. Dat mensen zoals Musk AI nu al gebruiken om steeds machtiger te worden zal zeker nog aan bod komen.

Miljardairs genoeg die investeren in AI en uiteindelijk allemaal met dezelfde beweegredenen. Maar we zullen ook naar onszelf moeten kijken. Hoe is het, bijvoorbeeld, zo ver kunnen komen dat we überhaupt in deze positie belandt zijn? Hoe kan het dat tal van mensen doodgemoedereerd de meest elementaire zaken naast zich neerlegt met als argumentatie ‘het zal me wat’? Maar laten we eerst en vooral eens kijken wat Artificial Intelligence is en wat deze met zich meebrengt.

ARTIFICIAL INTELLIGENCE

Is het nodig om de lezer bij de hand te nemen? Moeten we écht te werk gaan alsof de grote massa bestaat uit kleine kinderen? Blijkbaar wel.Chat GPT is geweldig! Fantastisch gewoonweg, dat moet je écht eens proberen! En dat volstaat blijkbaar om alle andere aspecten van AI op de koop toe te nemen. Dat er gigantische data centra voor nodig zijn die schadelijk zijn voor het milieu vertellen ze er vanzelfsprekend niet bij. Afgelopen zomer overleden door de extreme hitte in Europa alleen al duizenden mensen meer dan normaal. De bos- heidebranden rukken steeds meer op naar het noorden. Maar de voor het milieuschadelijke data-centra die nodig zijn voor AI worden door de overheden zo goed als dood gezwegen. Dus stel ik de vraag: willen we AI überhaupt wel, alleen al omwille van het milieu?

Nemen we het water als wegwijzer. De mensheid schiet iedere zomer in een steeds hogere mate water tekort. Het waterpeil daalt en daalt ieder jaar sneller en verder. Scheepvaart op Europeese rivieren moet worden beperkt of zelfs worden stilgelegd. Kerncemntrales in Frankrijk en Roememië worden stilgelegd bij gebrek aan voldoende koelwater. Landbouwers mogen hun gewassen niet meer besproeien met mislukte of sterk gereduceerde opbrengsten ten gevolge. Een 6-jarige kan meteen al een correcte voorspelling doen betreffende de volgende prijsverhoging. Inmiddels is het begin september en zijn de hittegolven voorbij. Echter het waterpeil in de rivieren bevindt zich ondanks de toch rijkelijke neerslag van de afgelopen weken nog steeds maar op de helft van het normale peil voor deze tijd van het jaar. En het grondwater heeft nu al enkele jaren nodig om weer op zijn normale niveau te komen. AI-systemen hebben, volgens onderzoek, alleen al in 2025 naar schatting zo’n 765 miljard liter water verbruikt en dat blijkt dus meer te zijn dan het totale aantal geconsumeerde flessenwater wereldwijd over datzelfde jaar! En dit voorbeeld behandeld dan alleen nog maar een klein deel van de vraag over het door AI verbruikte water. De benodigde energie voor het opwekken van AI is een andere invalshoek. Er wordt nu al van uitgegaan dat binnen enkele jaren de grote AI-systemen net zoveel energie verbruiken als volledige landen dat zullen doen.

De betovering moet verbroken worden.

Nogmaals, dit zijn slechts enkele aspecten van hoe we naar AI zouden moeten kijken. Een heel andere kijk én een veel indringendere blik levert de vraag ‘in welke mate laten we ons leven bepalen door onze ‘digitale omgeving’ op. Deze vraag is wellicht de belangrijkste vraag die wij ons op dit moment in de menselijke geschiedenis moeten stellen. Ter verduidelijkingzij vermeld dat de digitale wereld of digitale omgeving en AI twee verschillende zaken zijn. Zij hebben inderdaad heel veel raakvlakken en zijn enorm met elkaar verweven, hetgeen de zaak alleen maar complexer maakt, maar ze zijn wel degelijk verschillend. In het kort is AI er op gericht om het menselijk denken en handelen na te bootsen, terwijl de digitale wereld de infrastructuur en verzameling is van data, netwerken en computers.

De Spaanse essayist Ingrid Guardiola schrijft erover in haar boek “De macht van de protocollen”. In dit boek behandelt zij onder andere het vraagstuk in hoeverre wij als mens onze autonome wijze van handelen laten beïnvloeden door digitale technologiën? En in welke mate doen, denken en handelen wij überhaupt nog autonoom? In hoeverre beleven wij onze wereld nog autonoom? Technologische én maatschappelijke ‘protocollen’ bepalen nu al grotendeels hoe wij ons gedragen. Bovendien moge het duidelijk zijn dat de jongere generatie zich steeds meer en meer laat beïnvloeden door filmpjes die ze voorgeschoteld krijgen op Instagram, Facebook, TikTok en soortgelijke kanalen. Dat deze filmpjes steeds en steeds meer door AI op de persoonlijke kijker gericht worden en deze een steeds ‘persoonlijkere’ wereld voorschotelen moge inmiddels ook duidelijk zijn. Tel daar bovenop het onvoorstelbaar aantal uren dat mensen met hun vingers over het beeldscherm van hun telefoon heenglijden terwijl er buiten, in de echte wereld, heus wel zaken zijn die de facto stukken zwaarder wegen dan de digitale onzin die op hun telefoons bekeken wordt.

HET ECHTE GEVAAR: DE GROTE JONGENS

De hierboven genoemde bezwaren leggen voor een klein deel bloot waar er gevaren schuilen betreffende AI. Dat AI dan ook nog eens valse informatie kan verstrekken aan miljarden mensen maakt de zaak alleen nog maar beangstigender. Dit leidt uiteindelijk tot nog één vraag die ieder normaal denkend mens de stuipen op het lijf zou moeten jagen: van wie is AI eigenlijk?

Het antwoord: AI is van iedereen is ronduit, in plat Nederlands, gezegd: lulkoek. Dat we met zijn allen AI kunnen gebruiken betekend niet dat het ook van ons allen is. Het AI-antwoord dat “AI een brede wetenschappelijke technologie die is ontwikkeld, door duizenden wetenschappers, wiskundigen en techbedrijven over de hele wereld… ” is ook al minimaal misleidend te noemen. Het tweede deel van het AI- antwoord komt al meer in de buurt van de echte waarheid: “Wel zijn er specifieke AI-modellen en systemen eigendom van grote commerciële bedrijven.” Kijken we even verder naar welke bedrijven dat zijn zien we onder andere dat Microsoft miljarden dollars investeert in: Open AI (ChatGPT). Ook Thrive Capital & SoftBank zijn investeerders. Zij bestaan uit grote Amerikaanse en Japanse kapitaalrondes. Thrive Capital heeft momenteel een waarde van 60 miljard dollar. Het andere deel, SoftBank, heeft een NAV waarde van $445 miljard. Of nemen we de rechts extreem denkende Elon Musk als voorbeeld. xAI, het AI bedrijf van Musk, dan vertegenwoordigt dit een waarde van 230 tot 250 miljard dollar. En stuk voor stuk zijn het de ‘grote jongens’ die echt niet overlopen in hun sociaal gedrag. Stuk voor stuk grote spelers die enkel en alleen meer geld en macht willen.

“Het zal vaart wel niet lopen.”? In de vorige paragraaf schreven we dus dat de systemen en modellen dus weldegelijk eigendom zijn van privé personen. In de volgende aflevering zullen we dieper ingaan op de echte betekenis van de eigendomsvraag van AI. Vragen zoals: “Wat doen en betekenen deze AI-systemen en modellen dan voor AI en voor ons? Leveren deze systemen en modellen niet de basis voor AI? En wie controleert AI? De regering van de V.S. controleert dan voor de burgers in de V.S? Trump en Musk die er ten bate van de normale Amerikaanse burger aan het werk zijn? En Brussel voor de Europese burger? Dezelfde Europese leiders die nu al jarenlang corruptie en volstrekt ondemocratisch machtsmisbruik tolereren binnen hun eigen rijen of in Hongarije en Polen? Brussel is niet eens bij machte om rechts-radicale regeringen een halt toe te roepen. Of neem Italië dat geregeerd wordt door een extreem-rechts kabinet. En daar moeten wij als burgers ons vertrouwen in stellen betreffende de meest excistentieële vraag ooit in de geschiedenis van de mensheid? Moeten wij als Europese burger er ons vertrouwen aan schenken dat Europese politici, waarvan ongeveer de helft op dezelfde golflengte zit als Musk, echt daadkrachtig de extreem-rechtse algoritmes uit de V.S. aan de kant schuiven? Nou, proficiat dan… droom lekker verder.

Voor de duidelijkheid nog snel het antwoord op de vraag of wij als mens zijnde AI én de digitale wereld überhaupt nodig hebben? Nee, dus. Het mag dan kort door de bocht lijken maar de mens kan leven zonder AI en ook zonder ChatGPT, TikTok of Facebook. De mensheid heeft er al eeuwen en eeuwen opzitten zonder AI. De mens heeft tot voor zo’n 30 á 40 jaar geleden overleefd zonder ‘mobieltje’. En dat gaat nu niet meer? In plaats van je ouders, familie of vrienden op te zoeken die 200 meter verderop wonen en ze daadwerkelijk te zien, te horen, te spreken of te ruiken en te voelen. Nee, we nemen onze mobiel en sturen een berichtje. Zelfs bellen is te veel. Natuurlijk hebben we geen tijd om langs te gaan. Na het versturen van het appje hebben we wél tijd genoeg om door de hele digitale meuk heen te scrollen. daar hebben en nemen we wel de tijd voor. En de Heer zij geprezen: op het eind van de week verteld ons mobiel ons exact hoe lang onze ‘schermtijd’ was. Lang leve de digitale wereld.

Het besef

En ja, dit medium is ook digitaal. Het is allesbehalve zo dat het ‘digitale’ uitsluitend bagger en/of onbruikbaar is. Zat op voorbeelden van nuttige zaken die we te danken hebben aan het digitale. Dat staat buiten kijf en wordt ook door zo goed als niemand afgekeurd. De ‘buienradar’ is echter weldegelijk iets anders als machtsmisbruik door AI. Er bestaat wis en waarachtig een verschil tussen kunnen e-mailen en met het door Elon Musk onder de neus gepropt krijgen van compleet onzinnige rechts-extreme xAI berichten. Dat we het digitale eruit gooien is een absurde en totaal onrealistische gedachte. De mens dient echter wel wakker te worden en hij zal de valse betovering zonder nog al te lang te dralen moeten verbreken. Het gezonde mensenverstand zal de regie moeten voeren en niet AI. En dat moet de mens eerst en vooral beseffen en daarna kan hij er pas voor waken dat het ook zo blijft.

Dit opiniestuk werd geschreven door Lambert Rinkens

Bronnen:

De macht van protocollen, Ingrid Guardiola

Ekopak

en… AI